1. 5. GAIA

  1. Hesteetako asaldurak dituen pertsona

 

  1. 5. Gaia. Hesteetako asaldurak dituen pertsona

  1. 1.Zurgapen txarraren sindromea 

  2. 2.Gastroenteritis akutua 

  3. 3.Hesteetako hanturazko gaixotasunak 

  4. 4.Apendizitis akutua 

  5. 5.Idorreria  

  6. 6.Hesteetako butxadura 

  7. 7.Dibertikulutisa  

  8. 8.Hemorroideak 

  9. 9.Koloneko minbizia 

     

     

 

  1. 1. Zurgapen txarraren sindromea

  • Sindrome hitza erabiltzen denean, zeinu eta sintoma multzo bat dagoela esan nahi da, baina oraindik ez dela diagnostiko medikoa zehaztu.  

  • Sindrome baten aurrean ikerketa-lan bat egin behar da, sorburua (diagnostikoa medikoa) zehaztu arte. Sorburua zehaztean, sindrome izateari uzten dio eta dagokion izenez deitzen da. 

 

  • Zurgapen txarraren sindromearen kasuan,  ohiko zeinuak eta sintomak ondorengoak dira: 

  1.               - Beherako kronikoa

                  - Sabelaldeko distentsioa

                  - Pisu-galera

                  - Anemia

 

  • Sorburu asko dago, ohikoenak: 

  1. - Laktosarekiko intolerantzia edo laktasa-gabezia

    - Helduaren gaixotasun zeliakoa edo glutenarekiko intolerantzia

 

  1. Laktosarekiko intolerantzia edo laktasa gabezia

  1. Definizioa:

  • Laktasa entzimaren gabeziaren ondorioz, laktosa gluzidoa liseritu eta zurgatzeko ezintasuna dagoenean. 

  • Laktosa disakaridoa da eta, zurgatua izan dadin, monosakaridotan bihurtu behar da. Horretarako, laktasa entzima beharrezkoa da 

 

  1. Epidemiologia:

  • Europako iparralde eta mendebaldean (eta Euskal Herrian) baino ugariagoa da Asia eta Afrikan. Hala ere, hemen ere ikusten dira kasuak. 

 

  • Gizakia baserritar bihurtu eta esnekiak lantzen hasi aurretik, pertsonen gehiengoak ez zuen esnekirik hartzen, eta ondorioz, haurtzaroko lehen urteak igarotzean, laktasa sortzeari uzten zioten.  

 

  1. Erizaintza-jarduera

  • Esnekiak ekidinez gero, hobera egiten du 

  • Laktosarik gabeko esnekiak hartzea aholkatu 

  • Zalantzarik izanez gero, Laktosaren Ahotiko Tolerantzia Testa egin. 

 

  1. Helduaren gaixotasun zeliakoa edo glutenarekiko intolerantzia

  1. Definizioa:

  • Glutena onartzen ez denean agertzen den asaldura. 

  • Glutena proteina bat da eta gariaren osagaia da. 

  • Glutenak pertsona horrengan erantzun immune bat sortarazten du eta hestea kaltetzen du. Glutena ekidinez gero, kalte hori konpongarria da. 

 

  • Haurtzaroan agertu ohi da eta konponbidea glutenik gabeko dieta ematea da. 

  1. Ez dugu gehiago ikusiko, izan ere, Ama-Haur Erizaintza irakasgaian landuko duzue.

 

  1. 2. Gastroenteritis akutua

  1. Definizioa :

  • Urdail-hesteetako hantura da, askotan bakterioek sortua.  

 

  1. Eragileak

  • Bakterioen artean ohikoak: Salmonella, Shigella, Staphylococcus, Campylobacter jejuni, Clostridium, E. coli, Yersinia 

  • Arrisku-faktoreak: gaizki prestaturiko elikagaiak jatea, ur kutsatua edatea, osasun-baldintza eskasak dauden lekuetan bizitzea nahiz hara bidaiatzea 

 

  1. Epidemiologia

  • Gure lurraldean: jatetxeetan, tabernetako pintxoekin, haurtzaindegietan gertatu ohi da 

  • Afrika-Asian: maiz gertatzen da eta, deshidratazioaren ondorioz, heriotz-sortzailea da. 

     

 

 

  1. Erizaintza-balioespena

  1. Ohiko zeinu eta sintomak

  • Botagura eta oka egitea 

  • Beherakoa 

  • Goserik eza 

  • Sabelaldeko mina 

  • Gutxiagotan: gorozki odoltsuak  

 

  1. Proba diagnostikoak

  • Koprokultiboa (bakterioa zehazteko) 

  • Gorotzetan leukozitoak 

  • Elikagai susmagarrien azterketa (bakterio sortzailea zehazteko)  

  1.  

 

  1. Erizaintza-jarduera

  1. Osasun-zentruko nahiz ospitaleko larrialdietan

  • Hasieran, urdail-hesteei atsedena eman eta galdutako likidoak berreskuratzen saiatu 

  • Gerora, poliki-poliki solidoak jaten hasi 

  • Ez da beharrezkoa antibiotikorik 

 

  1. Higienea

    Komunera joan ostean, eskuak ondo garbitu

  1. Jarraitu beharreko dieta

  • Likidoak: 

  1. a.1 litro ur + 3 limoiren zukua +  4 koilarakada azukre 

  2. b.Tea azukrearekin 

  3. c.Arroz salda 

 

  • Solidoak: 

  1. a.Patata-purea azenarioarekin 

  2. b.Arroz egosia azenarioarekin  

  3. c.Makarroi egosiak, saltsarik gabe eta gaztarik gabe 

  4. d.Arrai egosia, oilasko egosia, arrautza egosia 

  5. e.Platanoa, sagarra, yogurta, menbriloa 

  6. f.Maria motako gailetak 

 

  1. Pronostikoa

  • Oro har, ona. 

  • Beherakoa asko luzatzen bada nahiz gorozkiak odoltsuak badira, ospitaleratzea beharrezkoa izan daiteke, sueroterapia eta antibioterapia ipintzeko. 

  • Kontuan izan, haur txikiak helduak baino errazago deshidratatzen direla 

 

  1. Prebentzioa

  • Elikagaiak egoki manipulatu 

  • Elikagaiak egoki prestatu 

  • Elikagaiak egoki kontserbatu 

  • Ur edangarria soilik edan 

  • Eskuak maiz garbitu 

  • Eskularruak jantzi 

 

  1. 3. Hesteetako hanturazko gaixotasunak

  1. Definizioa:

  • Hesteetan hantura prozesua gertatzen da. Horrek ultzerak eta hemorragia sortarazteko joera du.  

  1. Bi asaldura nagusi:

  • Crohnen gaixotasuna 

  • Kolitis ultzerakorra 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. Eragileak

  • Ezezaguna da. 

  • Asaldura autoimmunitariotzat hartzen da. 

  • Genetikak eta ingurugiro-faktoreek eragina dutela uste da. Giro urbanoetan agertzen da. 

  • Hasiera-adina: lehen krisialdia 15-35 urte artean. Gero, krisialdiak eta barealdiak tartekatzen dira. Kronikoa da.  

 

  1. Erizaintza-balioespena

  1. Ohiko zeinu eta sintomak

  • Sabelaldeko mina (batzutan, kolikoak) 

  • Beherakoa  

  • Infekzioa eta sukarra 

  • Gorozki odoltsuak 

  • Nekea  

 

 

 

  1. Erizaintza-jarduera

  1. Botiken bidezko tratamendua

  • Aminosalizilatoak, hantura gutxitzeko  

  • Kortikosteroideak (prednisona eta metilprednisolona), hantura gutxitzeko  

  • Immunomodulatzaileak (azatioprina eta 6-mercaptopurina) 

  • Antibiotikoak, infekziorik, abszesurik nahiz fistularik bada  

 

  1. Kirurgia bidezko tratamendua

  • Botikekin nahikoa ez denean. 

  • Kaltetuta dagoen heste zatia erauzi eta gainerakoa elkartu (anastomosia) 

  • Batzutan, kolostomiak nahiz ileostomiak egiten dira 

 

  1. Kirurgia bidezko tratamendua

  • Crohn dutenen %60 inguruk kirurgia behar izaten dute.  

  • Crohn asalduraren kasuan, nahiz eta kirurgia egin, berritu daiteke hantura beste heste zati batean. 

  • Kolitisaren kasuan, kirurgia egin ondoren, ez da ohikoa berritzea beste leku batean.  

 

  1. Elikadura

  • Garrantzitsua: pisu-galerari eta zurgapen arazoei aurre egiteko.  

  • Denetatik jan; kalte egiten dutenak saiestu. 

 

  1. Ariketa: Demagun Crohn gaixotasuna duen pertsona batek behean agertzen diren elikagaiak jan ditzakeen galdetzen dizula. Ondorengo orrialdeak ikusi ondoren, zein dira pertsona horri eman beharreko erantzunak?

  • Berdurak? 

  • Irin, pasta, ogi eta abar? 

  • Pastel eta gozokiak? 

  • Haragi, arrai...? 

  • Esnekiak? 

  • Fruta? 

  • Gantzak-grasak? 

  • Legunbreak? 

 

  1. Konplikazioak

  • Fistulak:  

    • Maskurira   

    • Baginara 

    • Larruazalera  

  • Hesteetako butxadura   

  • Abszesoak (zorne-zaku bat eratzen da)  

  • Elikadura-gabeziak (batez ere B12 bitaminarena) 

     

 

 

 

  1. 4. Apendizitis akutua

  1. Definizioa:

  • Apendize bermiformearen hantura 

  1.  

 

  1. Epidemiologia:  oso ohikoa

  1. Eragileak:

  • Apendizea gorozkiekin nahiz gorputz arrotz batekin nahiz tumore batekin butxatzen da 

 

  1. Erizaintza-balioespena

  1. Ohiko zeinu eta sintomak

  • Lehen sintoma sabelaldeko mina da, gero eta handiagoa dena eta eskuineko gune inginalera zabaltzen dena. Haztapena: askatzerakoan mina areagotzen da. 

  • Horrekin batera: goserik eza, botagura, oka egitea eta febrikula.  

  • Batzutan zaila da diagnostikatzea 

     

     

 

  1. Erizaintza-jarduera

  1. Ohikoa da kirurgia bidezko tratamendua

    Apendizektomia. Bi modutara:

  • Teknika irekia: sabelean irekigune nagusi bat eginez. 

  • Teknika laparoskopikoa: sabelean hainbat irekigune txiki eginez (horietako bat kamara bat da).  

 

 

  • Kirurgia egiterakoan apendizea normala ikusten bada, apendizea kendu ostean, sabela esploratzen da minaren beste sortzaileen bila 

  • Kirurgia osteko zainketak (Lehen kurtsoan M.J. Urangarekin landua) 

 

  1. Konplikazioak

  • Peritonitisa: apendizea lehertu, eta hesteetako edukia peritoneora doa, han infekzioa sortuz (larrialdia da) 

  • Abszesoa  

  • Fistula 

  • Zauri kirurgikoaren infekzioa  

     

 

  1. 5. Idorreria duen pertsona

  1. Definizioa:

  • Maiztasun gutxiko defekazioak nahiz gorotzak kanporatzeko zailtasuna adierazteko erabiltzen da. Gorozkiak lehorrak eta gogorrak izan ohi dira.  

  • Maiztasun normala pertsona batetik bestera aldatzen da: egunean hiru aldiz nahiz astean hiru aldiz normaltzat har daiteke. Pertsonak duen ohiko maiztasunean aldaketak gertatzen direnean eta aldaketa hori maiztasun gutxiagora denean, idorreriaz hitz egiten da.  

 

  1. Eragileak

  • Nahiko ur ez edatea.  

  • Sedentarismoa. Oheratuta egotea.  

  • Nahiko zuntz ez jatea.  

  • Zenbait botika hartzea.  

  • Gogoa izatean komunera ez joatea.  

  • Laxanteak denbora luzez erabiltzea.  

 

  1. Epidemilogia:

  1. Ohikoa da

  • Haurdunaldian  

  • Pertsona zaharretan 

  • Ohitura-aldaketak gertatzen direnean: bidaiak, elikagai-aldaketak, ordutegi-aldaketak... 

  • Egoera berezietan: neke-egoera, urduritasun-egoera 

  • Ariketa gutxi egiten dutenetan 

 

  1. Elkarrizketa

  • Zenbat ur edaten duen 

  • Ze dieta egiten duen 

  • Ze ariketa egiten duen 

  • Ze botika hartzen duen 

  • Hemorroideekin arazorik baduen 

  1. Erizaintza-balioespena

 

  1. Erizaintza-diagnostikoak

  1. 1.Ezjakintasuna  

     

 

  1. Erizaintza-jarduera

  • Osasun-zentroan erizaintza-kontsultan: 

  1. Batez ere heziketa

  • Ospitalean-geriatrikoan: 

  1. Heziketaz gain, beharrezkoak izan daitezke beste neurriak: botikak, enemak nahiz fekaloma eskuz erauzi

 

  1. Heziketa

  • Berdura-barazkiak, fruta, ogi integrala... egunero jaten saiatu. Elikagai horiek zuntzetan aberatsak dira eta ura erretenitzen laguntzen dute. Horrela, gorozkiak malguagoak dira.  

  • Likido asko edan, gutxienez 1,5 litro (8 baso) egunean. Likidotzat hartzen dira: ura, zumoak, zopa...  

  • Lasai jan, elikagaiak ondo murtxikatuz. Otorduak ordu jakinetan egin.  

 

  1.              Heziketa

  • Ariketa egin modu erregular batean. 

  • Gogoa izatean, komunera joan. Ez atzeratu komunera jaotea. Egunero komunera ordu berean joateko ohitura hartu. Komunean lasai egon, ez ibili presaka. 

  • Gorozkiak egiterakoan, gehiegizko esfortzuak ekidin, ez ibili indarka.  

  • Laxanteak ekidin.  

     

 

  1.     Botikak: laxanteak

  • Laxanteak ekidin. Erabiltzen badira, ez erabili denbora luzez. 

  • Salbuespena: bolumena areagotzen duten laxanteak. Horiek bolumena eta ura areagotzen dute hesteetan, eta gorozkiak kanporatzea erraztu. Horiek egunero erabil daitezke eta, hasiz gero, egunero erabiltzea komeni da. Adibidez: metilzelulosa dutenak nahiz plantago-haziak dituztenak. Zenbait marka: Metamucil®, Cenat ®, Plantaben ®, Muciplasma ®. 

 

  1.    Botikak: enemak

  • Laxanteekin emaitza onik lortzen ez bada, orduan erabili 

  • Ospitaleetan erizainak ipintzen ditu: 

 

  1. Fekaloma eskuz erauzi

  • Azken aukera da. 

  • Erizainak uzkitik behatzak sartuz, gogorturiko gorozkiak kanporatzen ditu. 

  • Kontuan izan, ondesteko-zundaketa azaltzen den prozeduran esandakoak: 

 

  1. 6. Hesteetako butxadura

  1. Definizioa:

  • Hestearen igarobidea partzialki nahiz osorik oztopatuta dagoenean. Hesteetako edukiak ezin du igaro. 

  • Butxadurak hesteko odoleztatzea blokeatzen badu, heste-ehuna hil daiteke, infekzioa eta kangrena sortuz.  

 

  1. Eragileak

  1. Ileo paralitikoa edo funtzionamendu-arazoak (haurrengan ohikoa)

  • Sabelaldeko kirurgiaren konplikazioa 

  • Zenbait botika (adb.: narkotikoak) 

  • Sabelaldeko infekzioa (enterokolitisa, gastroenteritisa...) 

  • Mesenterioko iskemia 

 

  1. Arazo mekanikoak edo anatomikoak

  • Herniak  

  • Adherentziak (adb.: Crohn, kirurgia ondoren)  

  • Gorotzen inpaktazioa 

  • Dibertikuluak   

  • Kalkulu biliarrak  

  • Tumoreak  

  • Bolbuluak (hestea kiribilkatzen denean)  

 

 

 

 

 

  1. Erizaintza-balioespena

  1. Ohiko zeinu eta sintomak

  • Betetasun-sentsazioa, haizeak 

  • Sabelaldeko distentsioa 

  • Sabelaldeko mina  

  • Oka egitea 

  • Idorreria 

  • Beherakoa 

  • Usai txarreko hatsa 

 

  1. Proba diagnostikoak

  • Fonendoskopioa: ileo paralitikoetan hesteetako soinurik ez da entzuten. Arrazoi mekanikoetan, hasieran entzuten da; gero, ez. 

  • Bario bidezko enema 

  • Sabelaldeko enema 

 

  1. Erizaintza-jarduera

  • Sudur-urdailetako zundaketa egin eta urdaila hustu, distentsioa eta sintomak arintzeko 

     

  • Sueroterapia   

  • Bizi-konstanteak hartu 

  • Heste-ehuna hiltzen bada nahiz sudur-urdailetako zundaketaz sintomak ez badira arintzen, kirurgia beharrezkoa izan daiteke 

 

  • Kirurgia egiten denean, batzutan kolostomiak nahiz ileostomiak egiten dira, eta erizainak horien zainketak ere egin behar ditu 

 

  1. 7. Dibertikulitisa

  1. Definizioa:

  • Zaku itxurako egitura da dibertikulua, hesteetan agertu ohi dena, batez ere heste lodian.  

  • Zaku horrek hantura-prozesua jasaten duenean, dibertikulitisaz hitz egiten da.  

 

  1. Heste lodian

 

  1. Epidemiologia

  • 40 urtez gorakoetan, dibertikuluak izatea oso ohikoa da. Horietatik pertsona gutxi batzuk garatuko dute infekzio-prozesua edo dibertikulitisa 

     

  1. Pronostikoa

  • Ona  

 

  1. Erizaintza-balioespena

  1. Ohiko zeinu eta sintomak

  • Sabelaldeko mina, oro har, beheko eta ezkerreko laukian  

  • Hotz-ikarak  

  • Sukarra  

  • Botagura  

  • Oka egitea 

     

 

  1. Proba diagnostikoak

  • Sabelaldeko TACa 

  • Dibertikulitisa dagoenean, kalterik ez egitearren, ez da kolonoskopiarik egiten, ezta ere bario bidezko enemarik. 

 

  1. Konplikazio potentzialak

  • Abzesuak sortzea  

  • Zulaketa, eta peritonitisa  

  • Estenosia 

  • Fistulen eraketa  

     

 

  1. Erizaintza-jarduera

  1. Fase akutuan

  • Antibiotikoak eman 

  • Konplikaziorik agertzen bada, kirurgia beharrezkoa izango da 

  1. Gerora

  • Zuntzetan aberatsa den dieta hartu 

 

  1. 8. Hemorroideak

 

 

 

  1. Eragileak

  1. Garrantzitsuenak

  • Idorreria  

  • Gorotzak egiterakoan ohitura txarrak: tazan denbora luzez eserita egotea, indar asko egitea  

  1. Besteak

  • Heredentzia  

  • Erditzea: egiten den indarraren ondorioz. Erditze ondorengo asteetan desagertzen dira  

  • Zutik orduz luzez egotea  

  • Pisu asko hartzea 

 

  1. Erizaintza-balioespena

  1. Ohiko zeinu eta sintomak

  • Ohikoena: odol gorri piska bat ateratzea uzkitik, tantaka-tantaka nahiz komuneko paperean. 

  • Barruko hemorroideak, oro har, ez dira mingarriak. Kanpokoak, bai.  

  • Hazkura eta erredura uzkialdean, batez ere gorotzak egiterakoan zein uzkia garbitzerakoan 

  • Batzutan, prolapsoa gertatzen da: uzkian mukulu (bulto) biribila, ondoeza eta mina sortzen dituena.  

 

  1. Erizaintza-jarduera

  • Krisialdian:  

    • Ur epel-hotzeko bainuak: 3-4 aldiz eguneko,  10-15 minutuz  

    • Izotz-poltsak (ilar kongelatuen poltsa)  

    • Hemorroideen aurkako kremak 5-7 egunez, zeren odol-jarioa sor dezakete  

    • Analgesikoak (Parazetamola...)  

 

  • Gorotzak egiterakoan:  

    • Komunera joateko gogoa ez erreprimitu  

    • Egunean behin deposizio bat egiten saiatu  

    • Tazan denbora luzez eserita egotea eta indar asko egitea ekidin  

    • Prolapsorik bada, eskuarekin presioa eginez, hemorroidea ohiko lekura sartzen saiatu  

    • Uzkia garbitzeko, hobe da zapi umelak nahiz ur epeleko bainuak erabiltzea. 

 

  • Hemorroideen prebentzioa egiteko, idorreria ekidin:  

    • Otorduetan zuntz-kopurua areagotu (fruituak, berdurak, ogia, zerealak...).  

    • Likidoak edan: 2-3 litro eguneko (zumoak, zopak, alkoholik ez).  

    • Egunero ariketa egin 

 

  • Batzutan, kirurgia beharrezkoa da. Hainbat teknika daude:  

    • Ligadura egitea: gomazko erraztun batez inguratu hemorroidea, desegin dadin.  

    • Hemorroidektomia.  

    • Laser bidez koagulatu.  

 

  1. 9. Koloneko minbizia

 

 

 

  1. Eragileak: eragile zehatzak ez dira ezagutzen. Ondorioz, minbizi honen arrisku-faktoreak:

 

  1. zeinu eta sintoma goiztiarrak

  • Odola galtzea gorotzekin  

  1. zeinu eta sintoma berantiarrak

  • Gorotzak kanporatzeko ohituretan aldaketak: idorreria, beherakoa 

  • Ahuldadea, nekea, jateko gogorik eza 

  • Min kolikoa 

  • Ikterizia (gibela erasana dagoelako) 

 

  1. Erizaintza-jarduera

  • Minbiziaren konponbide gisa, kirurgia egiten denean, batzutan kolostomiak nahiz ileostomiak egiten dira, eta erizainak horien zainketak ere egin behar ditu 

 

  1. Pronostikoa

  • Kasuen %25ean  antzematen denerako minbizia aurreratua dago. Pronostikoa txarra.  

  • Kasuen %40an estadio goiztiarretan antzematen da. Pronostikoa ona. 

  1. Kontuan izan, 3. gaian minbiziari buruz egin ditugun azalpen orokorrak